Sarıkamış Anma Alanları // Memorials of Battle of Sarikamish

2. ödül / 2nd prize

Proje 1. Dünya Savaşı sırasında Sarıkamış’ta donarak yaşamını yitiren binlerce askerin hatırası için yapılması düşünülen anma mekanlarının ve bu anma pratiklerinin kent ile ilişkilenmesini de amaçlayan ulusal ölçekte bir proje yarışması için hazırlanmıştır. Bu kapsamda çevre yerleşimlerdeki şehitliklerin de anma kurgusuna katılması hedeflenmiştir. Törenlere katılacak olanların Kızılçubuk, Hamamlı, Alisofu ve diğer şehitlik alanlarından yürüyerek veya araçlarla festival çayırında toplanmaları, buradan anıt yol boyunca ilerleyerek Kazımpaşa Tepesi’nde yapılacak Anma Parkı ve Tören Alanı’na çıkmaları önerilmiştir.

Bu yürüyüş sonunda ulaşılan tören alanında tören yapıldıktan sonra da Tören Alanı ve Tanıtım Merkezi’nden ayrılan ince patikalarla insanların anımsatma mekanlarına dağılması tasarlanmıştır. Anımsatma mekanlarına giden patikalarda savaşa birlik olarak başlayan ordunun zorlu hava koşulları karşısında yavaş yavaş erimesinin, birlikten bireye geçisin, yalnızlık ve soğuk içinde ölüme gidişin simgeleneceği düşünülmüştür.

This project was prepared for the national scale design competition, which aims to relate the commemoration sites and the commemoration rituals within the city, for the memory of thousands of soldiers who lost their lives freezing in WW1, 1914. Within this scope, it is aimed to integrate the martyrdoms in the surrounding settlements in the commemoration framework we proposed. Those who will attend the ceremonies will be coming from Kızılçubuk, Hamamlı, Alisofu and other martyrdoms and either by walking or motor vehicles gather at the festival meadow, then reaching to the Commemoration Park and Ceremonial Square following the memorial route. Following the ceremony, visitor was supposed to take various paths and scatter to the landscape. Those commemoration routes aimed to symbolize the walk of the soldiers as a unity, slowly melting, decreasing in number and ending up with the death of a single soldier.

YER / LOCATION
Sarıkamış-Kars/Sarikamish

TARİH / DATE
2008

KURUM / INSTITUTION
Kültür ve Turizm Bakanlığı / Ministry of Culture and Tourism

TASARIM EKİBİ / DESIGN TEAM
Sertaç Erten, Devrim Çimen, Evrim Kavcar, Sinan Omacan, Necmi Özgür, Sultan Gündüz

YARDIMCILAR / TEAM
Aytuğ Coşkun, Didem Cengiz, İdil Akyol

 

 

 

 

Makroformu Etkileyecek Gelişmeler
Sarıkamış önemli bir değişim-dönüşüm sürecinin eşiğinde bulunmaktadır. Söz konusu süreçte kent makroformunun şekillenmesinde;

• Allahüekber Dağları’nda ilan edilen milli parkın,
• Kenti güneybatı, güney ve doğu yönlerinden kuşatan turizm merkezinin,
• Sarıkamış Kayak Merkezi’nin yatak kapasitesinin arttırılmasına ilişkin kararların,
• Kenti batı ve kuzey yönlerinde kuşatacak Sarıkamış Harekatı Anma Alanları oluşturma girişiminin,
• Kara ve demiryolu (Erzurum-Kars Hızlı Tren Projesi) ulaşımına ilişkin olarak alınan üst ölçekli yatırım kararları ile uygulamalarının baskın unsurlar olacağı düşünülmektedir.

 

Harekatı Anma Anımsatma Kurgusu:

Mevcut: 1914 Sarıkamış Harekatı sırasında Allahüekber Dağları’nda şehit düşen askerler anısına yapılan 24 – 25 Aralık Anma Törenleri, İstasyon Mahallesi’ndeki şehitlikte saygı duruşu ile başlamakta, saygı duruşu sonrasında yürüyüşe katılacaklar araçlarla Kızılçubuk’a bırakılmaktadır. Kızılçubuk’ta başlayan 8 km’lik yürüyüş güzergâhı, yukarı Sarıkamış Köyü’nde son bulmaktadır. Anma etkinlikleri yukarı sarıkamış köyünde yapılmaktadır.

Öneri: Bu projede, Kızılçubuk, Hamamlı, Alisofu ve diğer şehitlik alanlarından yürüyerek veya araçlarla gelinerek festival çayırında toplanılması, buradan anıt yol boyunca ilerleyerek Kazımpaşa Tepesi’nde yapılacak Anma Parkı Ve Tören Alanı’na çıkılması önerilmiştir.

Bu yürüyüş sonunda ulaşılan tören alanında tören yapıldıktan sonra da, tören alanı ve tanıtım merkezinden ayrılan ince patikalarla insanların anımsatma mekanlarına dağılması tasarlanmıştır.

Anımsatma mekânlarına giden patikalarda, savaşa birlik olarak başlayan ordunun, zorlu hava koşulları karşısında yavaş yavaş erimesinin, birlikten bireye geçişin, yanlızlık ve soğuk içinde ölüme gidişin simgeleyeceği düşünülmüştür.

 

 İki Aşamalı Kurgu: Anma Mekanı (Tören Alanı) ve Anımsatma Mekanları

Sarıkamış ismi, donarak şehit düşen onbinlerce asker ile özdeşleşmiştir. Böyle bir mekan için yapılacak tasarımda, “kahramanlık” ve “zafer” simgesi olan ve insanı ölçeği ile ezen geleneksel anıt fikrinin dışında bir yol izlenmiştir. Tasarım sürecinde plastik anlatım, “çokluk / yalnızlık”, “hüzün”, “ölüm” ve “anma” kavramları üzerine temellenmiştir. Mekanın tarihsel belleği, fiziki yapısı ve mekan-insan ilişkisinde ölçeğin getirdiği psikolojik etkiler göz önüne alınmıştır.

Bir bütün olarak yola çıkan bir “çokluk” ve zorlu koşulların sonunda ölümle biten bir “yalnızlık” kavramları üzerinden, iki kademeli bir anıt fikri oluşturulmuştur. Geleneksel anıt mantığı, beraberinde geleneksel tören alanı ve anma şeklini de getirir. Burada ise hedeflenen, ziyaretçilerin otobüslerle gelip, bir törenin ardından dağılmaları değil, mekansal bir deneyim yaşamaları, iç sesleri ile baş başa kalmalarıdır. İki aşamalı tasarlanan anıt, bu yeni anma mekanı kurgusunu, gerek mekan yaratarak, gerekse plastik değer katarak güçlendirecek ve ziyaretçiler ile mekanın tarihsel belleği arasındaki bağı, topluluk ölçeğinden kişisel ölçeğe taşıyacak niteliktedir.

Anma Mekanı Heykel Grubu (Anıt): Tören alanını karşılayan, ona fon oluşturan nitelikte konumlandırılmıştır. Anıt, anma töreni sırasında Sarıkamış Harekatı’na katılan askerlerin oluşturduğu çokluğu simgelemektedir. Anıtı oluşturan birimlerin her biri, bu coğrafyada ölen insanları simgeler. Anıtın güneybatıyı karşılayan konumu, kütle etkisi kadar ışık-gölge etkisinin de anıtın bir parçası olmasını sağlar. Anıt, devamlı ışık alır; gölgeler değiştikçe anıtın algısı değişir. Anıtı oluşturan birimlerin aralarındaki boşluklar, ziyaretçilerin anıt içinde dolaşmasına olanak sağlar. Böylece ziyaretçinin varlığı ile tamamlanan bir anıt kurgusu oluşur.

Anıt ile Tanıtım Merkezi Binası arasında ölenlerin anısına karanfil bırakma ritüelinin gerçekleştirileceği bir yürüme yolu oluşturulmuş, bu yola cephe veren duvara da “karanfil duvarı” adı verilmiştir. Ziyaretçiler, anıtın içinden geçerek, Karanfil Duvarı’na ulaşabilecek, buraya karanfil bırakabilecektir. Ziyaretçilerin ve askerleri simgeleyen heykel birimlerinin gölgeleri birbirine karışır, arkadaki karanfilli duvar üzerine düşer. Heykel birimlerinin duvar üzerinde uzayan gölgeleri, onları, kavramsal düzeyde varlık ve yokluk / yaşam ve ölüm arasına yerleştirir. Böylece, tinsel etki güçlenir.

Anımsatma Mekanları Heykel Grupları: Anma parkı boyunca uzanan ince patikalar sonunda, geometrik ve figüratif heykellerin birlikteliğinden oluşan düzenleme, ziyaretçiyi içine alan dairesel bir alan oluşturur. Figüratif heykel kütlesinin kavisindeki yatay dairesel hareketi, bronz dikitler düşey düzlemde devam ettirir ve destekler. Tören alanındaki anıtı oluşturan birimlerden çok azı ile burada tekrar karşılaşan ziyaretçi, bir birlik olarak başlayıp sayıları azalan askerleri anımsayacaktır. Alanın merkezinde yanan ateş, soğukta ve yalnız yapılan bir yürüyüş sonrasında ihtiyaç duyulan sıcaklığı ziyaretçiye verecektir. Ateşin aydınlattığı mermer kütle üzerinde, uzun yolculuk sonunda donarak ölen asker betimlemeleri yer alır. Anımsatma mekanlarında yer alan figüratif heykellerin mermer kütlesi üzerine işlenmiş metni okuyan ziyaretçi, mermer yüzeyde kendi yansıması ile karşılaşır. Figüratif heykel kütlesi, insan boyundadır. Üzerindeki figür betimlemeleri de insan ölçeğindedir. Soğukta yürüyüşün bedensel deneyimi, izleyici ve heykel arasındaki ölçek yakınlığı ve mermer üzerinde yansımalar, Sarıkamış Harekatı’nı askeri bir harekatın ötesinde bireysel olarak duyumsatır.